Nhân kỷ niệm 110 năm ngày sinh họa sĩ Văn Giáo (1916 – 2026), triển lãm “Văn Giáo – Đất Nước Mùa Xuân” được tổ chức tại Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, mở ra một dịp để công chúng nhìn lại hành trình sáng tác và di sản hội họa của một người nghệ sĩ đã dành nhiều thập kỷ ghi lại đất nước, con người Việt Nam qua những chuyến đi và tác phẩm.
Triển lãm diễn ra từ 26/09 đến 06/10/2026, với lễ khai mạc vào 10:00, Thứ Bảy ngày 26/09/2026, tại 97 Phó Đức Chính, Phường Bến Thành, TP. Hồ Chí Minh.
Không chỉ giới thiệu những tác phẩm của họa sĩ Văn Giáo, “Đất Nước Mùa Xuân” còn là dịp để những lát cắt trong hành trình nghệ thuật của ông được đặt lại trong một không gian chung, từ đó giúp người xem tiếp cận gần hơn với một cuộc đời hội họa luôn gắn với những chuyển động của đất nước.
Văn Giáo – Người họa sĩ của những chuyến đi
Sinh năm 1916 tại Hà Nội, họa sĩ Văn Giáo đã có một hành trình sáng tác kéo dài qua nhiều giai đoạn của mỹ thuật Việt Nam thế kỷ XX.
Điểm đặc biệt trong cuộc đời nghệ thuật của ông nằm ở sự dịch chuyển.
Từ Hà Nội đến Nam Trung Bộ, Việt Bắc, Điện Biên Phủ, vùng mỏ, Quảng Trị và nhiều vùng đất khác, những chuyến đi không chỉ mở rộng địa bàn sáng tác mà còn trực tiếp hình thành nên thế giới hội họa của Văn Giáo.
Ông quan sát cảnh vật tại nơi mình đặt chân đến. Ông gặp những con người đang sống, lao động và chiến đấu trong từng hoàn cảnh cụ thể. Rồi từ những trải nghiệm trực tiếp ấy, hình ảnh đi vào tranh.
Bởi vậy, khi đặt các tác phẩm Văn Giáo cạnh nhau, người xem có thể nhận ra nhiều hơn một phong cách cá nhân.
Đó còn là dấu vết của thời gian.
“Đất Nước Mùa Xuân” – Nhìn đất nước qua hội họa Văn Giáo
Tên gọi “Đất Nước Mùa Xuân” gợi mở cách tiếp cận triển lãm từ chính mối quan hệ giữa người họa sĩ và đất nước mà ông đã dành cả cuộc đời để quan sát, trải nghiệm và ghi lại.
Trong tranh Văn Giáo, đất nước không chỉ hiện diện qua những địa danh. Đất nước còn được nhìn thấy qua con người. Đó có thể là những người lính, dân công, công nhân hay những con người bình dị ông từng gặp trên hành trình. Đó cũng có thể là một mái nhà, một con đường, một vùng mỏ hay một cảnh quan tưởng như rất đỗi đời thường.
Những điều ấy khi đi vào hội họa lại trở thành ký ức thị giác về một giai đoạn.
Một trong những tác phẩm tiêu biểu có thể nhắc đến là “Cẩm Phả mỏ” (1955) – hình ảnh cũng được lựa chọn cho hệ thống nhận diện của triển lãm.
Không gian vùng mỏ được thể hiện với những mảng màu mạnh, trong đó con người xuất hiện giữa nhịp lao động liên tục. Thay vì đứng ngoài để quan sát phong cảnh, người xem như được đưa vào chính không khí của vùng mỏ trong thời điểm đất nước đang bước vào một giai đoạn mới.
Chính sự kết nối giữa phong cảnh – con người – đời sống – lịch sử tạo nên một lớp nội dung quan trọng khi nhìn lại hội họa Văn Giáo.
Một hành trình nghệ thuật được kể lại bằng không gian
Khác với việc xem từng tác phẩm riêng lẻ qua sách hoặc tư liệu, triển lãm tạo điều kiện để nhiều tác phẩm cùng tồn tại trong một không gian.
Khoảng cách giữa các bức tranh, trình tự thưởng lãm, ánh sáng và mối liên hệ giữa những tác phẩm đều góp phần hình thành trải nghiệm của người xem. Ở đó, một tác phẩm không chỉ được nhìn như một thực thể độc lập. Khi đặt cạnh những sáng tác thuộc các thời kỳ khác nhau, mỗi bức tranh trở thành một phần của câu chuyện lớn hơn về hành trình nghệ thuật của Văn Giáo.
Người xem có thể đi từ cảnh quan đến con người, từ những khoảnh khắc đời thường đến những dấu mốc của lịch sử; đồng thời nhận thấy cách góc nhìn, màu sắc và bút pháp của người họa sĩ vận động qua thời gian.
Vì thế, “Văn Giáo – Đất Nước Mùa Xuân” cũng có thể được tiếp cận như một cuộc gặp giữa ba lớp thời gian: thời điểm tác phẩm được sáng tác, hành trình của tác phẩm trong hơn nửa thế kỷ và cách công chúng hôm nay nhìn lại những hình ảnh ấy.
Từ triển lãm đến công tác gìn giữ và lan tỏa di sản
Một triển lãm hồi cố không dừng ở việc đưa những tác phẩm lên tường. Phía sau không gian trưng bày là quá trình tập hợp tác phẩm, tư liệu, xây dựng nội dung, tổ chức hình ảnh và tạo nên một mạch kể đủ rõ để công chúng có thể tiếp cận di sản của người nghệ sĩ.
Với triển lãm lần này, May Living phối hợp cùng Hội Mỹ thuật Việt Nam và Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức chương trình.
Song song với hoạt động triển lãm, May Living còn tham gia thiết kế, biên soạn và sản xuất ấn phẩm “Văn Giáo – Một Cuộc Hành Trình”.
Nếu triển lãm đưa công chúng đến gần tác phẩm nguyên bản trong một không gian và thời gian cụ thể, thì cuốn sách mở thêm một hình thức tiếp cận khác: hệ thống lại tác phẩm, tư liệu và hành trình của người họa sĩ trên những trang giấy.
Hai hình thức có cách tồn tại khác nhau nhưng cùng hướng đến một mục tiêu: đưa di sản hội họa Văn Giáo đến gần hơn với công chúng hôm nay.
Khi nghệ thuật tiếp tục cuộc đối thoại với hiện tại
Một tác phẩm được sáng tác cách đây nhiều thập kỷ có thể thuộc về một thời điểm đã qua, nhưng trải nghiệm đứng trước tác phẩm luôn diễn ra ở hiện tại. Đó cũng là một trong những giá trị của việc đưa di sản trở lại không gian triển lãm.
Người xem hôm nay có thể không sống trong những hoàn cảnh mà Văn Giáo từng chứng kiến. Nhưng qua màu sắc, bố cục, nhân vật và cảnh vật, họ vẫn có thể tìm thấy những dấu vết của một Việt Nam từng tồn tại trong ánh nhìn của người nghệ sĩ. Ở chiều ngược lại, khoảng cách thời gian cũng tạo nên những cách đọc mới.
Một cảnh lao động từng là hình ảnh của đời sống đương thời hôm nay trở thành tư liệu thị giác. Một phong cảnh từng được họa sĩ trực tiếp quan sát giờ đây có thể gợi ra câu chuyện về sự thay đổi của địa danh. Một chân dung bình dị lại có khả năng đưa người xem đến gần hơn với con người của một thời kỳ.
Bởi vậy, việc nhìn lại di sản Văn Giáo không chỉ là trở về quá khứ. Đó còn là cách để quá khứ tiếp tục được nhìn thấy từ hiện tại.
“Văn Giáo – Đất Nước Mùa Xuân”: Một cuộc gặp sau 110 năm
Ở dấu mốc 110 năm ngày sinh họa sĩ Văn Giáo, triển lãm “Đất Nước Mùa Xuân” là dịp để những tác phẩm của ông một lần nữa bước vào một cuộc đối thoại mới với công chúng.
Từ những miền đất ông từng đi qua, những con người ông từng gặp đến những khoảnh khắc được lưu giữ bằng màu sắc, mỗi tác phẩm là một mảnh ghép trong hành trình kéo dài nhiều thập kỷ.
Khi những mảnh ghép ấy cùng xuất hiện tại Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, chúng không chỉ kể câu chuyện về một họa sĩ.
Chúng kể câu chuyện về một người nghệ sĩ nhìn đất nước bằng hội họa và lưu giữ những gì mình đã thấy cho những thế hệ đến sau.
“Văn Giáo – Đất Nước Mùa Xuân” vì thế là một lời mời: đến để xem tranh, để gặp lại một hành trình nghệ thuật và để nhìn đất nước qua ánh nhìn của người họa sĩ đã dành gần trọn cuộc đời để vẽ về Việt Nam.
